|
|
 |
Το μελάνωμα είναι μία επιθετική μορφή καρκίνου του δέρματος που αναπτύσσεται από τα μελανοκύτταρα (κύτταρα που παράγουν μελανίνη).
Πόσο συχνά εμφανίζεται το μελάνωμα;
Το μελάνωμα αποτελεί σήμερα το 3% του συνόλου των καρκίνων και η αυξανόμενη συχνότητά του παγκοσμίως το καθιστούν ένα από τα ταχύτερα εξαπλούμενα κακοήθη νοσήματα στο άνθρωπο. Σύμφωνα με πρόσφατες στατιστικές, το μελάνωμα είναι ο έκτος συχνότερος τύπος καρκίνου στους άνδρες και ο έβδομος συχνότερος στις γυναίκες Στην Ελλάδα, η συχνότητα της νόσου βαίνει αυξανόμενη και υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο 3-4 άτομα ανά 100.000 κατοίκους εμφανίζουν μελάνωμα.
Ποια είναι η αιτία εμφάνισης του μελανώματος;
Η αιτιολογία του μελανώματος είναι σύνθετη και αποδίδεται σε διάφορους ενδογενείς και περιβαντολλογικούς παράγοντες. Ο κυριώτερος από τους ενδογενείς παράγοντες είναι το ανοιχτόχρωμο δέρμα και η παρουσία πολλαπλών σπίλων ("ελιών"), ενώ από τους περιβαντολλογικούς παράγοντες ο σημαντικώτερος είναι η υπέρμετρη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία.
Πώς αντιμετωπίζεται το μελάνωμα;
Η πρόωρη διάγνωση και η έγκαιρη χειρουργική αφαίρεση του μελανώματος συνδέονται με άριστη πρόγνωση. Αντίθετα, σε προχωρημένα στάδια, το μελάνωμα μπορεί να επεκταθεί σε άλλα όργανα και να κάνει μεταστάσεις, δυσχεραίνοντας σημαντικά την δυνατότητα μίας επιτυχούς θεραπευτικής παρέμβασης. Η τακτική εξέταση του δέρματος και η εφαρμογή των κανόνων αντιηλιακής προστασίας αποτελούν τον αποτελεσματικώτερο τρόπο γιά την έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη του μελανώματος. Ορισμένα ιδιαίτερα γνωρίσματα, μπορούν να μας βοηθήσουν να ξεχωρίσουμε το μελάνωμα από τους συνήθεις σπίλους και να εντοπίσουμε το πρόβλημα σε πρώιμο στάδιο.
Πώς διακρίνεται το μελάνωμα από τους συνήθεις σπίλους;
Το μελάνωμα αναπτύσσεται από κύτταρα του δέρματος που ονομάζονται μελανοκύτταρα και παράγουν την χρωστική του δέρματος (μελανίνη). Η χρωστική αυτή προκαλεί το "μαύρισμα"του δέρματος μετά την έκθεση στον ήλιο, και το προστατεύει από τις βλαβερές επιδράσεις της ηλιακής ακτινοβολίας. Μερικές φορές, μία ομάδα μελανοκυττάρων μαζί με τον ιστό που τα περιβάλλει, δημιουργούν καλοήθεις "αλλοιώσεις" του δέρματος που ονομάζονται σπίλοι (κοινώς ελιές). Οι σπίλοι είναι πολύ συχνοί και οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μεταξύ 10 με 40 σπίλων.Το χρώμα τους κυμαίνεται από ανοιχτό ερυθρό, καφέ, έως μαύρο, ωστόσο μερικές φορές προσεγγίζει το φυσικό τόνο του δέρματος. Οι σπίλοι μπορεί να είναι επίπεδοι ή επηρμένοι. Το σχήμα τους είναι συνήθως στρογγυλό ή ωοειδές και μικρότερο από τη γόμα ενός μολυβιού. Υπάρχουν τριών ειδών σπίλοι: οι συγγενείς σπίλοι που βρίσκονται παρόντες κατά την γέννηση, oι συνήθεις (κοινοί) σπίλοι που αναπτύσσονται στην παιδική ή νεαρή ηλικία (πρίν την ηλικία των 40 ετών), και οι λεγόμενοι "δυσπλαστικοί" σπίλοι, που είναι συνήθως πιό μεγάλοι και ανομοιόμορφοι σε σχέση με τους κοινούς σπίλους. Σε αντίθεση με τους σπίλους, το μελάνωμα είναι ένας κακοήθης όγκος του που προέρχεται από τη εξαλλαγή των μελανοκυττάρων της επιδερμίδας. Στη αρχική φάση εξέλιξής του, τα καρκινικά κύτταρα του μελανώματος αναπτύσσονται οριζόντια στην επιφάνεια του δέρματος χωρίς να εισέρχονται βαθύτερα στο δέρμα. Η φάση αυτή διαρκεί από λίγους μήνες εως και λίγα έτη. Στη συνέχεια, τα κύτταρα του μελανώματος αναπτύσσονται κάθετα εντός του δέρματος και διηθούν τα βαθύτερα στρώματα του δέρματος, αυξάνοντας την πιθανότητα μετάστασης στους λεμφαδένες και στα εσωτερικά όργανα. Αυτή η δι-φασική βιολογική εξέλιξη αποτελεί και την "αχίλλειο πτέρνα" του μελανώματος: η έγκαιρη αναγνώρισή του στην αρχική (επιφανειακή) φάση εξάπλωσης και η χειρουργική του αφαίρεσή μπορεί να επιφέρουν και την πλήρη ίαση, ενώ η διάγνωσή του στα πιο προχωρημένα στάδια, όταν το μελάνωμα διεισδύει βαθύτερα στο δέρμα, συνοδεύεται από μεγαλύτερη πιθανότητα διασποράς και δυσμενέστερη πρόγνωση. Η πιθανότητα να αναπτύξει κάποιος μελάνωμα αυξάνεται με την ηλικία, αν και η νόσος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Μπορεί επίσης να παρουσιαστεί σε οποιαδήποτε σημείο της δερματικής επιφάνειας, ακόμα και σε περιοχές που δεν τις "βλέπει" ο ήλιος, όπως τους γλουτούς, τα πόδια, τα νύχια, και σε σπανιώτερες ακόμα περιπτώσεις στα γεννητικά όργανα. Στους άνδρες, εντοπίζεται συχνότερα στον κορμό, τη κεφαλή και το λαιμό ενώ στις γυναίκες εμφανίζεται στα κάτω άκρα. Το μελάνωμα είναι σπάνιο στη μαύρη φυλή ή σε άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα. Όταν αναπτύσσεται σε άτομα με σκούρο χρώμα δέρματος, έχει τη τάση να εμφανίζεται στην υπονύχια περιοχή των άνω και κάτω άκρων, στις παλάμες ή τα πέλματα.
Η σχέση μεταξύ σπίλων ("ελιών") και μελανώματος παραμένει ασαφής. Οι περισσότεροι σπίλοι είναι καλοήθεις και παραμένουν έτσι καθ΄όλη τη διάρκεια του βίου. Ωστόσο, το 1/3 των περιπτώσεων μελανώματος αναπτύσσονται πάνω σε ένα σπίλο που προυπάρχει, συνήθως συγγενή (από την γέννηση) ή "δυσπλαστικό". Επίσης, το μελάνωμα εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα με πολλαπλούς σπίλους, και ιδιαίτερα "δυσπλαστικούς" σπίλους. Για το λόγο αυτό, κάθε "ελιά" που "αλλάζει" θα πρέπει να εξετάζεται από δερματολόγο, και, αντίστοιχα, κάθε άτομο που έχει πολλές "ελιές" θα πρέπει να παρακολουθείται τακτικά και να προστατεύει το δέρμα του από τον ήλιο.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου του μελανώματος;
Τα ακριβή αίτια του μελανώματος δεν είναι γνωστά. Ορισμένοι ενδογενείς και περιβαντολογικοί παράγοντες μπορούν να αυξήσουν τις πιθανότητες εκδήλωσης μελανώματος σε ένα άτομο, από τους οποίους ο σημαντικότερος είναι η υπέρμετρη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, και ειδικά στην υπεριώδη ακτινοβολία. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για το μελάνωμα είναι:
Υπεριώδης (UV) ακτινοβολία: Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αύξησης της συχνότητας του μελανώματος, σχετίζεται με την αύξηση του χρόνου έκθεσης στον ήλιο των σύγχρονων ανθρώπων, π.χ. στις καλοκαιρινές διακοπές. Η νόσος είναι συχνότερη στους ανθρώπους που ζουν σε περιοχές με αυξημένη υπεριώδη ακτινοβολία. Οι τεχνητές πηγές υπεριώδους ακτινοβολίας, όπως οι τεχνητές πηγές μαυρίσματος (solarium), μπορούν επίσης να προκαλέσουν βλάβες στο δέρμα και να αυξήσουν τον κίνδυνο μελανώματος. Γιά τους λόγους αυτούς, οι δερματολόγοι συχνά προτρέπουν τους ανθρώπους να περιορίσουν την έκθεσή τους στη φυσική υπεριώδη ακτινοβολία και να αποφεύγουν τις τεχνητές πηγές ακτινοβολίας.
Ανοιχτόχρωμο δέρμα: Το μελάνωμα εμφανίζεται συχνότερα στα άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα που καίγονται εύκολα στον ήλιο και μαυρίζουν ελάχιστα ή παρουσιάζουν εφηλίδες (κοινώς φακίδες), ή έχουν ανοιχτόχρωμα μαλλιά (κόκκινα, ξανθά) και μάτια (μπλέ, γκρί). Οι λευκοί άνθρωποι παρουσιάζουν μελάνωμα πολύ συχνότερα από τα άτομα της μαύρης φυλής, πιθανώς επειδή οι βλαπτικές επιδράσεις του ήλιου είναι εντονότερες και συχνότερες στους πρώτους.
Μεγάλος αριθμός (>50) κοινών σπίλων: Η ύπαρξη πολλών κοινών σπίλων (με φυσιολογικό σχήμα, χρώμα και όρια) αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης μελανώματος.
"Δυσπλαστικοί" σπίλοι: Οι δυσπλαστικοί σπίλοι είναι αρκετά συχνοί και σημαντικό ποσοστό του γενικού πληθυσμού παρουσιάζει έναν ή περισσότερους από αυτούς τους σπίλους. Διαφέρουν από τους κοινούς σπίλους στο ότι έχουν μεγαλύτερο μέγεθος, σχετικά ανώμαλο σχήμα και χρώμα. Ο κίνδυνος μελανώματος είναι μεγαλύτερος στα άτομα που έχουν δυσπλαστικούς σπίλους καθώς και σε αυτούς με οικογενειακό ιστορικό δυσπλαστικών σπίλων και μελανώματος.
Ατομικό ιστορικό μελανώματος ή καρκίνου του δέρματος: Οι άνθρωποι που έχουν ιστορικό μελανώματος βρίσκονται στην ομάδα υψηλού κινδύνου για ανάπτυξη δεύτερου μελανώματος. Υπάρχουν ασθενείς που αναπτύσσουν περισσότερα από δύο μελανώματα στο δέρμα τους. Επίσης, άτομα με ιστορικό ενός ή περισσοτέρων από τους κοινούς καρκίνους δέρματος (βασικοκυτταρικό καρκίνωμα ή ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα) διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να νοσήσουν από μελάνωμα.
Οικογενειακό ιστορικό μελανώματος: Υπάρχουν οικογένειες που παρουσιάζουν αυξημένη συχνότητα μελανώματος. Η ύπαρξη δύο ή περισσότερων στενών συγγενών με αυτήν την ασθένεια αποτελεί παράγοντα κινδύνου. Όταν η νόσος παρουσιάζεται σε μια οικογένεια, τότε όλα τα μέλη της πρέπει να ελέγχονται τακτικά από δερματολόγο.
Αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα: Άνθρωποι των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα είναι εξασθενημένο από ορισμένες κακοήθειες, από φάρμακα που δίνονται μετά από μεταμόσχευση οργάνων, ή άλλες καταστάσεις (λοίμωξη HIV/ΑIDS) διατρέχουν αυξανόμενο κίνδυνο αναπτύξεως μελανώματος.
Σοβαρά εγκαύματα από τον ήλιο: Τα άτομα που αναφέρουν στο ιστορικό τους τουλάχιστον ένα σοβαρό ηλιακό έγκαυμα -με εμφάνιση παρατεταμένης κοκκινίλας ή φυσαλίδων- ιδιαίτερα ως παιδιά ή έφηβοι, έχουν αυξημένο κινδύνο για την ανάπτυξη μελανώματος. Γι΄αυτό, οι γιατροί συμβουλεύουν τους γονείς να προστατεύουν το δέρμα των παιδιών τους από τον ήλιο. Η προστασία αυτή μειώνει τον κίνδυνο μελανώματος στην ενήλικο ζωή. Τα έντονα ηλιακά εγκαύματα στην ενήλικο ζωή αποτελούν επίσης παράγοντα κινδύνου.
Τα άτομα υψηλού κινδύνου για την εκδήλωση μελανώματος, πρέπει να συμβουλεύονται συχνά τον ιατρό τους, να ενημερώνονται για την ασθένεια, τα συμπτώματά της και τους τρόπους πρόληψης και προστασίας.
Πώς εμφανίζεται συνήθως το μελάνωμα και ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα του;
Το μελάνωμα συνήθως εμφανίζεται με μια αλλαγή στο μέγεθος, τη μορφή, το χρώμα, ή την αίσθηση ενός ήδη υπάρχοντος σπίλου ("ελιάς").Μπορεί επίσης να παρουσιαστεί ως νέος σπίλος, ο οποίος είναι μαύρος, σκουρόχρωμος και έχει γενικότερα "ανώμαλη όψη". Άλλα συνήθη συμπτώματα του πρώιμου μελανώματος είναι ο παρατεταμένος κνησμός ("φαγούρα") ή η εμφάνιση λεπτών λεπιών πάνω στη βλάβη. Στο πιο προχωρημένο μελάνωμα, η σύσταση του σπίλου μπορεί να αλλάξει. Μπορεί, για παράδειγμα, να γίνει σκληρός ή άμορφος, να ορορροεί, ή να αιμορραγήσει.
Ένα χρήσιμο μνημονικό τέχνασμα , το "ABCD", μπορεί να σας βοηθήσει να θυμηθείτε τι πρέπει να προσέχετε:
Α- (asymmetry) Ασυμμετρία -Η ασυμμετρία του σχήματος της βλάβης. Εαν χωρίσουμε την βλάβη με μία γραμμή στην μέση, τα δύο "μισά" τμήματα δεν ταυτίζονται
Β- (border) Περιφέρεια της βλάβης -Τα όρια της βλάβης είναι συχνά υπερυψωμένα, ασαφή, θολωμένα, ή ανώμαλα και η μελάγχρωση εκτείνεται στο περιβάλλον δέρμα.
C- (color) Χρώμα-το χρώμα της βλάβης δεν είναι ομοιόμορφο. Υπάρχουν διάφορες αποχρώσεις του μαύρου, του καφέ καθώς και περιοχές λευκής απόχρωσης, γκρι, κόκκινης, ροζ, ή μπλε.
D- (diameter) Διάμετρος -υπάρχει αλλαγή στο μέγεθος της βλάβης, συνήθως αύξηση. Τα μελανώματα είναι συνήθως-αλλά όχι πάντα- μεγαλύτερα από τη γόμα ενός μολυβιού (6 χιλ).
Θυμηθείτε:
H πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση του μελανώματος σώζει ζωές
Περισσότερα από τα μισά μελανώματα που διαγιγνώσκονται έχουν ανιχνευθεί από τους ίδιους τους ασθενείς. Η σωστή ενημέρωση και η αυτο-εξέταση του δέρματος έχουν θεμελιώδη σημασία γιά τη διάγνωση του μελανώματος
Ασθενείς με παράγοντες κινδύνου γιά μελάνωμα θα πρέπει να εφαρμόζουν πιστά τους κανόνες αντιηλιακής προστασίας και να εξετάζονται τακτικά από δερματολόγο
Τι πρέπει να κάνει ένας ασθενής αν παρατηρήσει μία ύποπτη "ελιά" στο δέρμα του;
Εάν έχετε αμφιβολίες γιά κάποια κηλίδα ή "ελιά" που έχετε στο δέρμα σας, επισκεφθείτε άμεσα το δερματολόγο σας. Μη προσπαθήσετε να κάνετε από μόνοι σας διάγνωση! Πολλοί σπίλοι μπορεί να αλλάξουν στο χρώμα, ή το μέγεθος ακόμα και σε φυσιολογικές καταστάσεις (με την εφηβεία, μετά από εγκυμοσύνη, λόγω τραυματισμού). Ο γιατρός σας έχει την εμπειρία και τη δυνατότητα να σας συμβουλέψει γιά το αν θα πρέπει να αφαιρέσετε ένα σπίλο.
Σε ποιες ιατρικές πράξεις προβαίνει ο ιατρός σας αν διαπιστώσει δερματική βλάβη ύποπτη για μελάνωμα;
Εάν ο γιατρός σας εντοπίσει μία δερματική βλάβη ύποπτη για μελάνωμα, τότε πρέπει να προχωρήσει σε βιοψία και μικροσκοπική εξέταση (ιστολογική εξέταση). Κατά την διαδικασία αυτή, ο ιατρός αφαιρεί χειρουργικά όλη την ύποπτη περιοχή. Στη συνέχεια, ο παθολογοανατόμος εξετάζει τον ιστό στο μικροσκόπιο για να ελέγξει την ακριβή φύση της βλάβης, αν είναι, δηλαδή, καλοήθης ή κακοήθης. Σε περίπτωση μελανώματος, η μικροσκοπική εξέταση παρέχει πολύτιμες πληροφορίες γιά το βάθος του όγκου και τη αναγκαιότητα ή μη συμπληρωματικών εξετάσεων και θεραπείας.
Ποιες μέθοδοι αντενδείκνυνται απολύτως σε βλάβη ύποπτη για μελάνωμα;
Η απόξεση της βλάβης, ο καυτηριασμός, ή η θεραπεία με laser καταστρέφουν την βλάβη χωρίς να επιτρέπουν την δυνατότητα μικροσκοπικής εξέτασης. Γι' αυτό το λόγο οι μέθοδοι αυτές αποτελούν απόλυτη αντένδειξη όταν η βλάβη είναι ύποπτη για μελάνωμα.
Πώς προλαμβάνεται το μελάνωμα;
Το μελάνωμα είναι θεραπεύσιμο εάν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί όσο ο όγκος είναι λεπτός και δεν έχει εισβάλει βαθιά στο δέρμα. Η πρώιμη ανίχνευση και η πρόληψη του μελανώματος έχουν, επομένως τεράστια σημασία γιά την επιβίωση (πρόγνωση) των ασθενών. και επιτυγχάνεται με τρείς κυρίως τρόπους: α) την τακτική εξέταση του δέρματος από δερματολόγο, β) την περιοδική αυτοεξέταση του δέρματος (εξέταση από τον ίδιο τον ασθενή) και γ) την ορθή εφαρμογή των κανόνων της αντιηλιακής προστασίας.
Α) Η τακτική εξέταση του δέρματος από δερματολόγο
Η εξέταση του δέρματος από δερματολόγο γίνεται με την απλή εξέταση (επισκόπηση), με την δερματοσκόπηση (εξέταση με ειδικό φακό που "φωτίζει" τις μικροσκοπικές λεπτομέρειες των σπίλων), και με τη χρήση ψηφιακής φωτογράφησης και ανάλυσης από ηλεκτρονικό υπολογιστή. Η τελευταία αυτή μέθοδος γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα και με ειδικό εξοπλισμό που επιτρέπει την φωτογράφηση των σπίλων σε μία δεδομένη στιγμή και την σύγκριση των εικόνων αυτών σε μία μελλοντική εξέταση του ασθενούς γιά την ανίχνευση πιθανών αλλαγών στους σπίλους αυτούς.
Β) Η περιοδική αυτοεξέταση του δέρματος από τον ίδιο τον ασθενή
Η αυτοεξέταση του δέρματος αποτελεί βασική σύσταση εκ μέρους των ιατρών. Ο καλύτερος χρόνος για να εξετάζετε το δέρμα σας είναι μετά από ένα ντους ή ένα μπάνιο. Πρέπει να βρίσκεστε σε ένα καλά φωτισμένο δωμάτιο χρησιμοποιώντας έναν ολόκληρο καθρέφτη και έναν φορητό καθρέφτη. Είναι καλύτερα να αρχίσετε με την εξέταση όλων των εκ γενετής δερματικών βλαβών, των σπίλων, και των άλλων κηλίδων, συγκρατώντας την εικόνα τους στη μνήμη σας. Ελέγξτε εάν υπάρχουν συγκεκριμένες αλλαγές στο δέρμα σας:
Ένας νέος σπίλος (ο οποίος φαίνεται ανώμαλος)
Μια αλλαγή στο μέγεθος, τη μορφή, το χρώμα, ή τη σύσταση ενός σπίλου
Μια πληγή που δεν κλείνει
Ένας σπίλος που αιμορραγεί
Ο έλεγχος πρέπει να γίνεται από τη κεφαλή έως τα πόδια. Μην ξεχάσετε να ελέγξετε όλες τις περιοχές του δέρματος, συμπεριλαμβανομένης της πλάτης, του τριχωτού της κεφαλής, της περιοχής μεταξύ των γλουτών, και της γεννητικής περιοχής.
1. Εξετάστε το πρόσωπο, το λαιμό, τα αυτιά, και το τριχωτό της κεφαλής. Ίσως να χρειασθεί να χρησιμοποιήσετε μια χτένα ή έναν σεσουάρ για να μετακινήσετε τις τρίχες, έτσι ώστε να ελέγξετε καλύτερα τις υποκείμενες περιοχές. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε από ένα συγγενή ή φίλο να ελέγχει την περιοχή του κρανίου, μιας που είναι δύσκολο να το κάνετε μόνοι σας.
2. Εξετάστε το πρόσθιο και το οπίσθιο μέρος του σώματός σας στον καθρέφτη, κατόπιν σηκώστε τα χέρια σας και εξετάστε τις αριστερές και δεξιές πλευρές σας.
3. Διπλώστε τους αγκώνες σας και εξετάστε προσεκτικά τα νύχια, τις παλάμες, τα αντιβράχια (συμπεριλαμβανομένης και της κάτω επιφάνειας), και το ανώτερο μέρος των βραχιόνων σας.
4. Εξετάστε το πίσω, το μπροστινό, και τις πλάγιες πλευρές των ποδιών σας. Επίσης ελέγξτε την μεσογλουτιαία περιοχή και την περιοχή γύρω από τα γεννητικά σας όργανα.
5. Καθίστε και εξετάστε πολύ προσεχτικά τα πόδια σας, συμπεριλαμβανομένων των άκρων των δακτύλων, των πελμάτων, και των διαστημάτων μεταξύ των δακτύλων.
Εξετάζοντας συχνά το δέρμα σας, θα εξοικειωθείτε με την εικόνα του. Είναι συχνά χρήσιμο να καταγράφονται οι ημερομηνίες της αυτοεξέτασης του δέρματός και να σημειώνονται οι αλλαγές. Εάν βρείτε τίποτα ασυνήθιστο, επισκεφθείτε άμεσα τον ιατρό σας.
Γ) Η ορθή εφαρμογή των κανόνων αντι-ηλιακής προστασίας
Οι ιατροί συστήνουν τα παρακάτω μέτρα για να αποτραπεί ή να περιορισθεί ο κίνδυνος μελανώματος που προκαλείται από την έκθεση στη UV ακτινοβολία:
Αποφύγετε την έκθεση στον ήλιο κατά τις μεσημβρινές ώρες (από τις 10 π.μ. έως τις 4 μ.μ.) όποτε είναι δυνατόν. Τις ώρες της ημέρας που η σκιά σας είναι κοντύτερη από το ύψος σας, θυμηθείτε να προστατευθείτε από τον ήλιο.
Εάν πρέπει να βγείτε έξω, φορέστε ρούχα με μακριά μανίκια, μακριά παντελόνια, και καπέλο με ευρύ γείσο.
Θυμηθείτε ότι η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να διαπερνά τον ελαφρύ ρουχισμό, το παρμπρίζ του αυτοκινήτου και τα παράθυρα.
Προστατευθείτε από την UV ακτινοβολία που αντανακλάται από την άμμο, το νερό, το χιόνι, ή τον πάγο.
Προστατέψτε το δέρμα σας χρησιμοποιώντας αντιηλιακά προιόντα σε λοσιόν, κρέμα, ή gel. Πολλοί ιατροί θεωρούν ότι η χρήση αντιηλιακών μειώνει τον κίνδυνο μελανώματος, ειδικά όταν αυτά απορροφούν ή ανακλούν και τους δύο τύπους της υπεριώδους ακτινοβολίας (υπεριώδης A και Β). Τα αντιηλιακά αυτά προϊόντα ονομάζονται "ευρέως-φάσματος." Ο βαθμός της αντιηλιακής προστασίας εκτιμάται από έναν παράγοντα προστασίας από την ηλιακή ακτινοβολία (SPF). Όσο υψηλότερος o δείκτης SPF, τόσο μεγαλύτερη προστασία κατά του ηλιακού εγκαύματος παρέχεται. Αντιηλιακά με δείκτη προστασίας από 2 έως 11 παρέχουν μικρή προστασία ενάντια στα ηλιακά εγκαύματα. Αντιηλιακά με SPF από 12 έως 29 παρέχουν μέτρια προστασία. Αυτά με SPF 30 ή υψηλότερο παρέχουν την μέγιστη προστασία ενάντια στο ηλιακό έγκαυμα.
Μην χρησιμοποιείτε τα αντιηλιακά με σκοπό να παρατείνετε την παραμονή σας στον ήλιο. Μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα που χρησιμοποιούν αντιηλιακά έχουν τη τάση να εκτείθενται υπερβολικά στον ήλιο, θεωρώντας ότι είναι απόλυτα ασφαλής με την χρήση του αντιηλιακού. Η εσφαλμένη αυτή αντίληψη ασφάλειας εκμηδενίζει την προστατευτική δράση του αντιηλιακού. Τα αντιηλιακά προστατεύουν σε μετρημένες εκθέσεις στον ήλιο και όταν συνδυάζονται με τις άλλες μεθόδους αντιηλιακής προστασίας (αποφυγή του μεσημβρινού ήλιου, παραμονή στη σκιά, χρήση κατάλληλου ρουχισμού).
Φορέστε γυαλιά ηλίου με φακούς που απορροφούν την UV ακτινοβολία. Η ετικέτα πρέπει να διευκρινίζει ότι οι φακοί απορροφούν τουλάχιστον το 99 τοις εκατό της UVA και UVB ακτινοβολίας. Τα γυαλιά ηλίου προστατεύουν τα μάτια καθώς και το δέρμα γύρω από τα μάτια.
Αποφεύγετε την χρήση solarium και τις τεχνητές πηγές μαυρίσματος. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ακτινοβολία που εκπέμπουν μπορεί να προκαλέσει τα ίδια προβλήματα με τη φυσική ηλιακή ακτινοβολία και ότι η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση καρκίνου του δέρματος.
Tι είναι η υπεριώδης ακτινοβολία και πως επιδρά στο δέρμα;
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι μία μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας η οποία αποτελεί ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα δραστικό, από βιολογικής απόψεως, κλάσμα των ακτίνων του ήλιου (μήκη κύματος από 200 ως 400 nm). Οι υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου απορροφούνται σε κάποιο βαθμό από το φίλτρο του όζοντος στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, αλλά, ένα σημαντικό μέρος τους φτάνει στην επιφάνειας της γής και προσπίπτει πάνω στο δέρμα που αποτελεί την προστατευτική ασπίδα του ανθρώπινου οργανισμού απέναντι στους διάφορους περιβαντολογικούς παράγοντες.
Σε αντίθεση με τις άλλες ακτίνες του ηλιακού φάσματος, η υπεριώδης ακτινοβολία, η οποία χωρίζεται σε ακτίνες Α (UVA) και B (UVB), είναι αόρατη και ενοχοποιείται για την πρόκληση οξείων και χρόνιων μεταβολών στο ανθρώπινο δέρμα. Μερικές από αυτές είναι ωφέλιμες γιά την λειτουργία του οργανισμού, όπως η παραγωγή της βιταμίνης D, απαραίτητη γιά την ανάπτυξη και τον μεταβολισμό των οστών, και η μελάγχρωση ("μαύρισμα") που ενισχύει την προστασία του δέρματος από την βλαπτική δράση των ηλιακών ακτίνων. Αλλες επιδράσεις πάλι βλάπτουν το δέρμα όπως το ηλιακό ερύθημα ("έγκαυμα"), και, σε χρόνια βάση, η φωτογήρανση και ο καρκίνος του δέρματος. Υπολογίζεται ότι η μείωση του όζοντος της ατμόσφαιρας κατά 2% τα τελευταία 20 χρόνια έχει επιφέρει μία αύξηση της συγκέντρωσης της υπεριώδους ακτινοβολίας κατά 4%. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να αυξήσει τα προβλήματα από τις βιολογικές επιδράσεις της ακτινοβολίας αυτής στο δέρμα, και ιδιαίτερα στο θέμα του καρκίνου του δέρματος.
|
|
|
